ชุดตรวจโรคสัตว์เลี้ยง (Rapid test)

• 21 ก.ค. 2026

Rapid test หรือที่เรียกว่า Testkit ถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลายในการวินิจฉัยโรคติดเชื้อทางสัตวแพทย์ เนื่องจากสามารถให้ผลตรวจได้อย่างรวดเร็ว ณ จุดให้บริการ ทั้งในคลินิก และโรงพยาบาลสัตว์ ซึ่งชุดตรวจสำหรับการตรวจวินิจฉัยโรคติดเชื้อในทางสัตวแพทย์สามารถทำได้โดยการตรวจหาเชื้อก่อโรค (Antigen) หรือการตรวจหาระบบภูมิคุ้มกันที่ร่างกายสัตว์สร้างขึ้นเพื่อตอบสนองต่อเชื้อโรค (Antibody)

Lateral Flow Immunoassay (LFA) เป็นเทคนิคที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในชุดตรวจชนิดนี้ เนื่องจากใช้งานง่ายและให้ผลภายในระยะเวลาอันสั้น หลักการทำงานอาศัยการจับกันอย่างจำเพาะระหว่างแอนติเจนและแอนติบอดี (Antigen–Antibody Interaction) ร่วมกับการเคลื่อนที่ของของเหลวผ่านวัสดุที่มีรูพรุนด้วยแรงแคปิลลารี (Capillary Action) 

เมื่อหยดตัวอย่างลงบนชุดตรวจ ตัวอย่างจะเคลื่อนผ่านแผ่นกรองหลายชั้นที่ถูกเคลือบด้วยโมเลกุลจำเพาะต่อสารเป้าหมาย หากเกิดปฏิกิริยาระหว่างสารเป้าหมายกับรีเอเจนต์ จะปรากฏเป็นเส้นสีที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ซึ่งมี 2 ตำแหน่งคือ

- เส้นควบคุม (Control line; C) เส้นนี้จะปรากฏทุกครั้งที่ใช้งานชุดตรวจ เพื่อยืนยันว่าชุดตรวจทำงานได้อย่างถูกต้อง

- เส้นทดสอบ (Test line; T) เส้นนี้จะปรากฏเมื่อเกิดปฏิกิริยาระหว่างแอนติเจนและแอนติบอดีของสารเป้าหมาย

การอ่านผลชุดตรวจ 

- ผลบวก (Positive) : เส้นสีปรากฏขึ้นทั้งบริเวณเส้นควบคุม และเส้นทดสอบ

ผลบวกจากชุดตรวจหาแอนติเจน: พบเชื้อในตัวอย่างที่ทดสอบ

ผลบวกจากชุดตรวจหาแอนติบอดี: สัตว์เคยสัมผัสกับเชื้อโดยอาจไม่ได้มีเชื้ออยู่ในปัจจุบัน เนื่องจากแอนติบอดีสามารถคงอยู่ในกระแสเลือดเป็นเวลานานแม้ว่าสัตว์จะหายจากโรคแล้ว
 

- ผลลบ (Negative) : เส้นสีปรากฏขึ้นเฉพาะบริเวณเส้นควบคุม

ผลลบจากชุดตรวจหาแอนติเจน: ไม่พบเชื้อในตัวอย่างที่ทดสอบ หรือเชื้อมีปริมาณน้อยกว่าค่าปริมาณต่ำสุดที่ชุดตรวจสามารถตรวจพบ (Detection limit)

ผลลบจากชุดตรวจหาแอนติบอดี: สัตว์ไม่เคยสัมผัสเชื้อ หรือเป็นระยะเริ่มต้นของการติดเชื้อร่างกายยังไม่มีการสร้างภูมิคุ้มกัน

- ผลใช้ไม่ได้ (Invalid) : ไม่ปรากฏเส้นสี หรือเส้นสีปรากฏขึ้นเฉพาะบริเวณเส้นทดสอบ ควรทำการทดสอบซ้ำอีกครั้งโดยใช้ชุดตรวจใหม่

Reference:

• A comprehensive review of lateral flow assays in rapid livestock and poultry disease diagnostics. Journal of Advanced Veterinary and Animal Research. 2026;13(1):284–307. 

• เอกสารประกอบการบรรยาย Decoding Pet Rapid Tests: Innovation, Principle & Clinical Precision โดย รศ.น.สพ.ดร. ศักดิ์ชัย เรือนเพชร 

....................

บทความโดย สพ.ญ.อภิลักษณ์ มหัธนันท์

..................

#เครื่องมือสัตวแพทย์​ #คลินิกสัตวแพทย์​ #โรงพยาบาลสัตว์​ #อุปกรณ์สัตว์เลี้ยง​ #อุปกรณ์สัตวแพทย์​ #BEC​ #becvet​ #BECpremium #ครบจบที่BEC #Rapidtest #Testkit  #ชุดตรวจโรคสัตว์เลี้ยง