anesthetic-machine-and-oxygen-concentrator-use

• 07 Aug 2026

เรื่องที่หลายคลินิกยังไม่รู้ — พร้อมหลักฐานจากงานวิจัย PAMOC

การใช้เครื่องผลิตออกซิเจน (Oxygen Concentrator) แทนถังออกซิเจนกับเครื่องดมยาสลบกำลังเป็นที่นิยมมากขึ้นในคลินิกสัตวแพทย์ หรือโรงพยาบาลสัตว์ ด้วยเหตุผลด้านต้นทุน และความสะดวกที่ไม่ต้องเติมออกซิเจนซ้ำ ไม่มีความเสี่ยงจากถังที่มีแรงดันสูง แต่คำถามที่หลายคลินิก หรือโรงพยาบาลสัตว์ไม่เคยตั้งไว้คือ เครื่องผลิตออกซิเจนที่ให้แรงดันต่ำกว่าถังออกซิเจนมาก จะยังคงส่งออกซิเจนได้เพียงพอ และปลอดภัยสำหรับใช้งานร่วมกับเครื่องดมยาสลบ หรือไม่

บทความนี้สรุปหลักการทางเทคนิค และหลักฐานจากงานวิจัยที่ทดสอบประเด็นนี้โดยตรง เพื่อให้ทีมสัตวแพทย์เข้าใจข้อจำกัด และใช้งานได้อย่างปลอดภัย

ทำไมแรงดันออกซิเจน (PSI) ถึงเป็นประเด็นสำคัญ
เครื่องดมยาสลบมาตรฐานถูกออกแบบมาให้ใช้แหล่งออกซิเจนที่มีความดันอย่างน้อย 50 ปอนด์ต่อตารางนิ้ว (PSI) ซึ่งเป็นระดับความดันที่ได้จากถังออกซิเจนที่อัดแรงดันสูง หรือระบบท่อออกซิเจนกลางของโรงพยาบาล (Pipe Line)  ในขณะที่เครื่องผลิตออกซิเจนทำงานด้วยหลักการ Pressure Swing Adsorption (แยกออกซิเจนออกจากอากาศโดยใช้ molecular sieve) ที่ให้ความดันเพียง 6–10 PSI เท่านั้น ซึ่งต่ำกว่ามาตรฐานที่เครื่องดมยาสลบถูกออกแบบไว้อย่างมาก

ความเข้มข้นของออกซิเจนที่ได้จากเครื่องผลิตออกซิเจนทั่วไปอยู่ที่ประมาณ 93% ± 3% (ไม่ใช่ 100% เหมือนออกซิเจนทางการแพทย์จากถัง) และมีอัตราการไหลสูงสุดประมาณ 10 ลิตร/นาที ความแตกต่างของความดัน  และความเข้มข้นนี้นำไปสู่คำถามว่าเครื่องดมยาสลบจะยังทำงานได้ตามที่มาตรฐานที่กำหนด หรือไม่

หลักฐานจากการทดลอง : งานวิจัย PAMOC

ทีมวิจัยจากคณะสัตวแพทยศาสตร์ Seoul National University ได้พัฒนา และทดสอบเครื่องดมยาสลบเคลื่อนที่ ที่ใช้เครื่องผลิตออกซิเจนเป็นแหล่งจ่าย เรียกว่า PAMOC (Portable Anesthesia Machine with Oxygen Concentrator) และตีพิมพ์ผลการทดสอบทั้งในห้องปฏิบัติการ และในสุนัขจริง ลงในวารสารสัตวแพทย์จาก MDPI ปี 2025 งานวิจัยนี้ตอบคำถามเรื่องความเข้ากันได้ของเครื่องผลิตออกซิเจน กับเครื่องดมยาสลบได้ตรงประเด็นที่สุดเท่าที่มีในปัจจุบัน

ผลการทดสอบในห้องปฏิบัติการ : เวลาที่ใช้ในการให้ออกซิเจนขึ้นถึงระดับเป้าหมาย

การทดสอบวัดเวลาที่ความเข้มข้นออกซิเจนที่สูดเข้า (FIO₂) ขึ้นถึง 90% ที่อัตราการไหลต่างกัน พบว่าอัตราการไหลมีผลอย่างมากต่อความเร็วในการขึ้นถึงระดับเป้าหมาย:

ผลลัพธ์นี้แสดงให้เห็นชัดเจนว่าที่อัตราการไหลต่ำ (1–2 ลิตร/นาที) ต้องใช้เวลานานเกินครึ่งชั่วโมงกว่าออกซิเจนจะขึ้นถึงระดับที่ปลอดภัยเพียงพอ ในขณะที่อัตราการไหลตั้งแต่ 5 ลิตร/นาทีขึ้นไปใช้เวลาเพียง 4–5 นาที ทีมวิจัยได้แนะนำให้ตั้งอัตราการไหลไว้ที่ 5 ลิตร/นาทีขึ้นไป และปล่อยให้เครื่อง warm-up อย่างน้อย 5 นาที ก่อนเริ่มใช้กับผู้ป่วยจริงเสมอ

การทดสอบในสุนัขบีเกิ้ลเพศผู้ 6 ตัว น้ำหนักเฉลี่ย 11.4 ± 1.4 กก. ใช้อัตราการไหลคงที่ 2 ลิตร/นาทีตลอดการดมยาสลบ ปรับระดับ vaporizer จาก 0% ขึ้นไปถึง 3% แล้วค่อย ๆ ลดลง พบว่าค่าสัญญาณชีพที่สำคัญมีการคงที่ตลอดการทดลอง : ค่าออกซิเจนในหลอดเลือดแดง (SpO₂) มากกว่า 95% ความดันหลอดเลือดแดงเฉลี่ย (MAP) มากกว่า 60 mmHg และ FIO₂ เฉลี่ยอยู่ที่ 91.75% ± 1.16% ค่าออกซิเจนในเลือดแดง (PaO₂) อยู่ในเกณฑ์ปกติตลอดการดมยาสลบ ไม่พบความผิดปกติของค่าเลือดที่เกี่ยวข้องกับออกซิเจน มีสุนัข 1 ใน 6 ตัวที่ตื่นเร็วกว่าที่คาดหลังปรับ vaporizer ลงเหลือ 0% แต่ตัวอื่นฟื้นจากยาสลบได้ตามปกติ

สรุปคือแม้เครื่องผลิตออกซิเจนจะให้ความดันต่ำกว่ามาตรฐานมาก แต่เมื่อใช้งานอย่างถูกวิธี (ตั้ง flow สูงพอ และ warm-up เครื่องก่อน) ผลลัพธ์ทางคลินิกไม่แตกต่างจากการใช้ถังออกซิเจนแบบดั้งเดิม

ข้อจำกัดที่คลินิกส่วนใหญ่ไม่รู้

 - Oxygen Flush Valve ไม่สามารถใช้งานได้เต็มประสิทธิภาพ : เนื่องจากความดันจากเครื่องผลิตออกซิเจนไม่เพียงพอ วาล์วนี้ใช้ได้เพียงช่วงสั้น ๆ เท่านั้น ไม่สามารถกดค้างต่อเนื่องเพื่อเพิ่มแรงดันในวงจรแบบที่ทำได้เมื่อใช้ถังออกซิเจน

- ต้องพึ่งไฟฟ้าต่อเนื่องตลอดการดมยาสลบ : ต่างจากถังออกซิเจนที่ไม่ต้องใช้ไฟฟ้า เครื่องผลิตออกซิเจนจะหยุดทำงานทันทีหากไฟดับ จึงจำเป็นต้องเตรียม bag , valve , mask , resuscitator รวมถึงถังออกซิเจนสำรองไว้พร้อมใช้งานเสมอ

- ความบริสุทธิ์ออกซิเจนไม่ถึง 100% แต่อาจเป็นข้อดีทางคลินิก : ระดับ FIO₂ 100% ต่อเนื่องเป็นเวลานานสัมพันธ์กับความเสี่ยงภาวะปอดแฟบ (atelectasis) ขณะที่ระดับออกซิเจนราว 90–93% ที่ได้จากเครื่องผลิตออกซิเจนอาจช่วยรักษาการขยายตัวของถุงลม และการแลกเปลี่ยนก๊าซได้ดีกว่า

- ไม่ใช่เครื่องดมยาสลบ กับเครื่องผลิตออกซิเจนทุกรุ่นจะใช้งานร่วมกันได้ : เครื่องผลิตออกซิเจนบางรุ่นให้อัตราการไหลจำกัดเหมาะกับการต่อเครื่องดมยาสลบเพียงเครื่องเดียว ขณะที่บางรุ่นให้อัตราการไหลสูงพอสำหรับต่อหลายเครื่องพร้อมกัน หรือรองรับเครื่องช่วยหายใจ (ventilator) ด้วย จึงต้องตรวจสอบสเปกก่อนเลือกซื้อ ไม่ใช่ว่าทุกรุ่นใช้แทนกันได้

- ค่ายาสลบจริงอาจต่ำกว่าที่ตั้งไว้เล็กน้อย : โดยเฉพาะเมื่อใช้อัตราการไหลต่ำ (1 ลิตร/นาที) ค่าความเข้มข้นของก๊าซยาสลบที่ผู้ป่วยได้รับจริงอาจต่ำกว่าตัวเลขที่ตั้งบน vaporizer ควรเผื่อเวลาให้ระบบเข้าสู่จุดสมดุลก่อนประเมินความลึกของการสลบ

ข้อแนะนำเชิงปฏิบัติสำหรับหน้างาน

1. ควร Warm-up เครื่องผลิตออกซิเจน และตั้งอัตราการไหลไว้ที่ 5–10 ลิตร/นาที เป็นเวลาอย่างน้อย 5 นาที ก่อนเริ่ม induction ทุกครั้ง

2. เตรียมแผนสำรองกรณีไฟฟ้าดับเสมอ ไม่ว่าจะเป็น bag , valve , mask , resuscitator หรือถังออกซิเจนสำรอง

3. ก่อนนำเครื่องดมยาสลบมาใช้คู่กับเครื่องผลิตออกซิเจน ควรตรวจสอบอัตราการไหลสูงสุด (L/min) , ความดันขาออก (PSI) และข้อต่อให้ตรงกับเครื่องดมยาสลบที่ใช้งานอยู่

4. ประสิทธิภาพของ Oxygen Flush Valve จะลดลง ไม่แนะนำให้ใช้ Oxygen Flush Valve ทำหน้าที่แทนถังออกซิเจนสำรองในกรณีฉุกเฉิน

5. หากใช้อัตราการไหลต่ำกว่า 2 ลิตร/นาที ให้เผื่อเวลารอนานขึ้นก่อนเริ่มหัตถการ และเฝ้าระวังค่าออกซิเจนของผู้ป่วยอย่างใกล้ชิดในช่วงแรก

สรุป

เครื่องผลิตออกซิเจนสามารถใช้เป็นแหล่งจ่ายออกซิเจนให้เครื่องดมยาสลบสัตว์ได้จริง และหลักฐานเชิงทดลองยืนยันว่าให้ผลลัพธ์ทางคลินิกไม่ต่างจากถังออกซิเจนแบบดั้งเดิม แต่ต้องเข้าใจข้อจำกัดด้านความดัน และอัตราการไหลที่ต่ำกว่ามาตรฐาน รวมถึงเตรียมแผนสำรองด้านไฟฟ้า และอุปกรณ์ฉุกเฉินให้พร้อมเสมอ การเข้าใจข้อจำกัดเหล่านี้คือกุญแจสำคัญที่ทำให้ใช้งานได้อย่างปลอดภัย และมีประสิทธิภาพ
------------------------------------
บทความโดย : น.สพ.พุทธาพงศ์ เกียรติธรรมลาภ
------------------------------------

เอกสารอ้างอิง

Lee J, Shin D, Sung T, Kim M, Nam C, Son W, Lee I. In Vitro/In Vivo Evaluation of a Portable Anesthesia Machine with an Oxygen Concentrator for Dogs Under General Anesthesia with Isoflurane. Animals (Basel). 2025;15(7):973.

ConductScience — "Veterinary Oxygen Concentrator Compatible with Anesthesia Machine"

Pawprint Oxygen — "How Oxygen Concentrators Revolutionize Pet Care for Veterinarians"

Vetamac — "O2 Stream Oxygen Concentrator"

Supera Anesthesia Innovations — "Pureline OC6000"

บทความนี้จัดทำเพื่อใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงทางคลินิกเบื้องต้นสำหรับทีมสัตวแพทย์ ไม่ทดแทนคำแนะนำจากคู่มือเครื่องมือเฉพาะรุ่นหรือดุลยพินิจทางคลินิกของสัตวแพทย์ผู้ดูแลเคส

#BEC #becvet #เครื่องมือสัตวแพทย์ #อุปกรณ์สัตวแพทย์ #เครื่องดมยาสลบสัตว์เลี้ยง #เครื่องผลิตออกซิเจน